Wikipedia:Uitgelicht - Wikipedia

Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen. Wijzigingen, zoals het vervangen van artikelen, worden bijgehouden en beoordeeld op Wikiproject/Uitgelicht/Voortgang.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


25 mei

Everybody works but the vacant lot

Grondwaardebelasting

Een grondwaardebelasting of grondbelasting is een heffing op de onverharde waarde van de grond. In tegenstelling tot onroerendezaakbelasting, gaat het voorbij aan de waarde van gebouwen, persoonlijke eigendommen en andere verbeteringen aan onroerend goed. Een grondwaardebelasting wordt over het algemeen door economen gesteund doordat het (in tegenstelling tot andere belastingen), geen economische inefficiëntie veroorzaakt en het de neiging heeft de ongelijkheid te verminderen. Landbelasting wordt "de perfecte belasting" genoemd en de economische efficiëntie van een grondbelasting is sinds de achttiende eeuw bekend. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
24 mei

Victoria van het Verenigd Koninkrijk

Victoria van het Verenigd Koninkrijk

Alexandrina Victoria van Hannover (24 mei 1819 – 22 januari 1901) was koningin van het Verenigd Koninkrijk van 1837 tot 1901 en keizerin van Indië van 1877 tot 1901. Koningin Victoria was tot september 2015 de langst regerende Britse monarch uit de geschiedenis. Haar regeerperiode duurde 63 jaar en zeven maanden en staat zowel in het Verenigd Koninkrijk als daarbuiten bekend als het Victoriaanse tijdperk, the Victorian era. (Lees verder)

26 mei

Afbeelding

Geschiedenis van de spoorwegen in Nederland

De geschiedenis van de spoorwegen in Nederland begon op 20 september 1839, met de opening van de spoorlijn Amsterdam - Haarlem.

Na de opening van de eerste spoorwegen in het Verenigd Koninkrijk en België, werden er ook in Nederland plannen gemaakt voor spoorwegen. In 1831 kwam voor het eerst het plan ter sprake voor het openen voor de eerste lijnen, die de havens van Amsterdam en Rotterdam een snelle verbinding moesten gaan bieden met Duitsland. Uiteindelijk zou de eerste spoorlijn in 1839 niet richting Duitsland lopen, maar van Amsterdam naar Haarlem.

De eerste spoorlijn in Nederland werd aangelegd door de in 1837 opgerichte Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM of HSM), onder leiding van Willem Christiaan Brade, en later ingenieur-directeur van de Waterstaat F.W. Conrad. Deze lijn van Amsterdam naar Haarlem werd geopend op 20 september 1839. De eerste treinen werden getrokken door de locomotieven Arend en Snelheid. (Lees verder)

23 mei

Afbeelding

J.M.A. Biesheuvel

Jacob Martinus Arend (Maarten) Biesheuvel (Schiedam, 23 mei 1939 - Leiden, 30 juli 2020), auteursnaam J.M.A. Biesheuvel, was een Nederlandse schrijver. Hij debuteerde in 1972 met de verhalenbundel In de bovenkooi, waarmee hij onmiddellijk naam maakte.

Biesheuvels werk heeft binnen de literaire kritiek altijd op veel bijval kunnen rekenen. Gerrit Komrij noemde Biesheuvel in Vrij Nederland een meester in 'absurd cynisme' en in 'surreële logica'. Na zijn bespreking gingen vele andere critici door de jaren heen overstag. In zijn werk werden vooral zijn tegendraadse verteltechniek, zijn licht archaïsche stijl, zijn onstuitbare humor en de ontwapenende eerlijkheid over zijn geestelijke toestand geprezen. (Lees verder)

27 mei

Politiegeweld in Duitsland

Politiegeweld

Politiegeweld is geweld dat wordt toegepast door handhavers van de wet. In Nederland wordt term door de politie zelf gedefinieerd als het geweld dat de politie volgens de wet mag gebruiken op basis van haar geweldsmonopolie. De vorm van dit geweld loopt uiteen van het gebruik van een wapenstok, vuurwapen, pepperspray, fysiek geweld, tot het inzetten van een diensthond.Bij buitenproportioneel of excessief politiegeweld worden de mensenrechten van de slachtoffers geschonden. Dit geweld kan fysiek, maar ook psychisch van aard zijn. (Lees verder)

22 mei

A l'Innovation in de Nieuwstraat, vóór de brand

Brand in de Innovation

De brand in de Innovation was een ramp op maandagmiddag 22 mei 1967 in het Brusselse filiaal van de Belgische grootwarenhuisketen Innovation (nu Galeria Inno). Er vielen 251 doden en 62 mensen raakten gewond. Het warenhuis was gevestigd in een doolhof van verschillende gebouwen. Vooral veel mensen in het achterste gebouw, waar het zelfbedieningsrestaurant was gevestigd, hadden pas laat in de gaten dat er brand was en konden geen kant op toen het vuur hen bereikte. Op de begraafplaats van Brussel in Evere staat een monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers. (Lees verder)

28 mei

Hendrik van Veldeke, uit de Codex Manesse

Nederlandse literatuur

De Nederlandse literatuur betreft de Nederlandstalige literaire canon in hoofdzakelijk Nederland en Vlaanderen. Deze canon beslaat ruim acht eeuwen van literaire productie en gaat terug tot de tijd dat de Lage Landen nog geen politieke eenheid vormden, zodat het woord 'Nederlandse' voor de vroegste eeuwen enigszins anachronistisch is.

Lange tijd ging men ervan uit dat de oudste Nederlandse tekst het 11e-eeuwse "hebban olla vogala nestas bigunnan" was. Nu weet men echter van het bestaan af van psalmen die dateren uit de 10e eeuw. (Lees verder)

21 mei

De bibliotheek van Alexandrië

Geschiedenis van het bibliotheekwezen

Bibliotheken zijn bijzonder oude instellingen. Er bestonden al bibliotheken in het oude Sumer en het oude Egypte. De latere Assyriërs en Babyloniërs legden ook bibliotheken aan waarvan gedeeltes zijn teruggevonden en vertaald.

De bibliotheken waren in de oudheid bijna uitsluitend tempelbibliotheken waar 'geestelijken' lazen, schreven en het beheer van koninklijke en tempel-organisaties leerden. Deze bibliotheken bestonden uit rekken met kleitabletten. Meestal stond op het tablet een verwijzing in welk rek het thuishoorde. In Egypte schreef men meestal op papyrus, gemaakt van stengels van het langs de Nijl overvloedig aanwezige papyrusriet. Overigens is het waarschijnlijk dat men in Mesopotamië en andere plaatsen ook op papyrus en dergelijke schreef, maar daarvan is niet veel teruggevonden. (Lees verder)

29 mei

Afbeelding

Grand tour

'Grand tour' is een term voor een uitgebreide reis door het vasteland van Europa, zoals dat gebruikelijk was in de 18e tot in het begin van de 20e eeuw.

Deze rondreis langs de monumenten op the continent (met name Italië) was lange tijd voor mannelijke jongvolwassenen uit de Europese elite een bijna verplicht onderdeel van hun vorming. Het werd beschouwd als een onderdeel van de opvoeding, het leren kennen en waarderen van de (met name klassieke) kunst. Maar ook op seksueel gebied werd men opgevoed, of zo men wil, opgeleid voor het huwelijk. (Lees verder)

20 mei

Afbeelding

Gymnasion

Het gymnasion (Oudgrieks: γυμνάσιον) van de oude Grieken, in het Nederlands ook wel 'gymnasium' genoemd, functioneerde oorspronkelijk als de school waar deelnemers aan de Panhelleense Spelen hun training hielden, en was tevens een plaats waar men elkaar ontmoette en zich in intellectuele gesprekken mengde.

Gymnasium is de gelatiniseerde vorm van het woord gymnasion. Historisch gezien was het een plaats om sport te trainen en om zich te baden – men baadde zich er in het bijzonder met elkaar. In 1598 werd de vertaling van 'plaats om naakt te zijn' veranderd in 'plaats van oefening'. Het Griekse woord gymnastikos, voor het eerst in 1594 in 'gymnast' gebruikt, duidde voortaan iemand aan die bedreven in de lichamelijke oefening was, maar niet langer noodzakelijk naakt. (Lees verder)

30 mei

Miniatuur van Jeanne d'Arc (tussen 1450 en 1500), olie op canvas

Jeanne d'Arc

Jeanne d'Arc (Domrémy, 1412Rouen, 30 mei 1431), bijgenaamd de Maagd van Orléans, is de nationale heldin van Frankrijk. Als jong meisje van eenvoudige afkomst speelde ze een beslissende rol in de Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Op ongeveer negentienjarige leeftijd werd ze door een partijdige kerkelijke rechtbank veroordeeld en stierf ze op de brandstapel.

Vijfentwintig jaar na haar dood liet paus Calixtus III het proces herzien. In 1909 werd ze uiteindelijk zalig verklaard door de Katholieke Kerk en in 1920 volgde de heiligverklaring. (Lees verder)

19 mei

Pete Townshend in 2007

Pete Townshend

Peter Dennis Blandford ('Pete') Townshend (Chiswick, Londen, 19 mei 1945) is een Engelse rockgitarist, -zanger, -songwriter en -componist die vooral bekend is door zijn rol als gitarist en belangrijkste songwriter van de Britse rockband The Who.

De carrière van Pete Townshend met The Who beslaat een periode van meer dan veertig jaar, waarin deze uitgroeide tot een van de grootste en invloedrijkste rock-'n-rollbands ter wereld. Townshend schreef in zijn rol als primaire songwriter meer dan honderd nummers voor de elf studioalbums die The Who maakte, bijvoorbeeld de grootste delen van de rockopera's Tommy en Quadrophenia en tientallen nummers die verschenen op singles, bonusnummers op heruitgaven en nummers van verscheidene rariteitencollecties, zoals Odds and Sods. Hoewel hij het bekendste was als gitarist, heeft Townshend op verschillende albums (zowel solo als met de band) ook instrumenten als de basgitaar, drums en piano bespeeld. (Lees verder)


31 mei

Afbeelding

Paradijs

Het paradijs is volgens de joodse, christelijke en islamitische overlevering een oord waar het leven heerlijk is, waar overvloed heerst en geen ziekte, rampspoed of dood bestaat. Soms wordt hiermee het "aardse paradijs" (de Hof van Eden) bedoeld, soms het "hemelse paradijs" (de hemel). In de hiervan afgeleide niet-religieuze betekenis is een paradijs een aangename verblijfplaats. (Lees verder)

18 mei

Artistieke voorstellingen laten normaliter martelingen en verbrandingen in het vagevuur zien tijdens de autodafe

Spaanse Inquisitie

De Spaanse Inquisitie was een in 1478 door de Reyes Católicos van Spanje opgericht instituut, om de katholieke orthodoxie te handhaven tijdens hun heerschappij. Zij stond onder directe leiding van de Spaanse monarchie. Zij werd pas definitief afgeschaft in 1834 tijdens het bewind van Isabella II.

De Inquisitie had in beginsel als een rechtbank naar canoniek recht alleen zeggenschap over gedoopte christenen. Gedurende haar geschiedenis echter, indien zij niet bestond in Spanje of aanwezig was in diens territoriaal afhankelijke gebieden, werd haar jurisdictie uitgebreid tot praktisch alle onderdanen van de koning van Spanje. (Lees verder)

1 juni

Landing op Kreta

Landing op Kreta

De Landing op Kreta begon op de ochtend van 20 mei 1941 in de Tweede Wereldoorlog toen Duitsland een luchtlanding ondernam onder de codenaam Unternehmen Merkur (Operatie Mercurius). Het was de eerste grootschalige luchtlandingsoperatie uit de geschiedenis, mede hierdoor hadden de landende troepen veel problemen met de landing en bevoorrading en een gebrek aan zware wapens. De operatie was succesvol in de zin dat het eiland veroverd werd op de verdedigende geallieerde troepen, maar de overwinning was zo kostbaar dat de Duitsers nooit meer een belangrijke luchtlandingsaanval zouden uitvoeren. (Lees verder)

17 mei

Periodiek systeem der elementen

Periodiek systeem der elementen

Het periodiek systeem der elementen is een tabel met daarin een systematische weergave van alle scheikundige elementen. Op deze manier kunnen de chemische en fysische eigenschappen van de elementen in kaart worden gebracht. In deze tabel, ook de tabel van Mendelejev genoemd, die een lange geschiedenis kent, staan alle bekende elementen op volgorde van atoomnummer zodanig ingedeeld dat de elementen uit dezelfde periode naast elkaar staan en elementen uit dezelfde groep boven elkaar. Tevens staan de elementen die tot hetzelfde blok en dezelfde reeks behoren bij elkaar in de buurt. (Lees verder)

2 juni

Brandenburg-Pruisen onder Johan Sigismund en zijn opvolger Frederik Willem

Brandenburg-Pruisen

Brandenburg-Pruisen (Duits: Brandenburg-Preußen) is de benaming voor het keurvorstendom Brandenburg en het hertogdom Pruisen in de periode dat deze staten in personele unie werden geregeerd, van 1618 tot 1701.

Pruisen werd, na de secularisering van de Duitse Orde, vanaf 1525 als hertogdom geregeerd door een tak van het huis Hohenzollern, evenals Brandenburg. Toen de Pruisische tak in 1618 uitstierf, viel Pruisen toe aan de Brandenburgse tak. (Lees verder)

16 mei

Afbeelding

Op het terras in Sèvres

Sur la terrasse à Sèvres (Nederlands: Op het terras in Sèvres) is een schilderij van de Franse impressionistische kunstschilderes Marie Bracquemond, geschilderd in 1880, olie op linnen, 88 x 115 centimeter groot. Het toont twee modieus geklede vrouwen en een man, buiten op een terras, zittend in het zonnetje. Het werk bevindt zich in de collectie van het Musée du Petit Palais te Genève.

Sur la terrasse à Sèvres wordt wel gezien als Bracquemonds meesterwerk. Maries ongetrouwde zus Louise, die bij haar inwoonde, stond voor beide vrouwen model, zoals de impressionisten vaker hun modellen kozen onder vrienden en familie. Wie de man is is nooit met zekerheid uitgemaakt, maar gesuggereerd wordt wel dat het een flatteus portret is van haar man Félix, wellicht om hem te behagen (Lees verder)

3 juni

Uitbreiding van het Frankische Rijk

Frankische Rijk

Het Frankische Rijk (Latijn: Regnum Francorum, Koninkrijk der Franken, later Imperium Francorum, Keizerrijk der Franken) was een gebied dat door de Franken werd bestuurd tussen de 3e en de 10e eeuw en al snel uitgroeide tot een grootmacht. Het Frankische Rijk werd bestuurd door het rijk in subkoninkrijken onder te verdelen, iets wat de politiek nog eeuwen zou beheersen. De erfverdelingen van het enorme rijk waren echter nog ingrijpender en de resultaten zijn tot op de dag van vandaag te zien. (Lees verder)

15 mei

Watergebrek in de landbouw, VS

Waterschaarste

Waterschaarste is het tekort aan voldoende schoon water. De vraag naar water overstijgt de aanbodcapaciteit van het natuurlijke systeem of de toegang ertoe. Dit is een probleem waar een derde van de mensheid mee te maken heeft en een van de bepalende thema's van de 21ste eeuw. Schaarste kenmerkt zich door concurrentie om water, spanningen tussen gebruikers, overmatige onttrekking van grondwater en onvoldoende stroming voor een gezond milieu.

Waterschaarste wordt veroorzaakt door een complex geheel aan fluctuerende, op elkaar inwerkende menselijke en ecologische factoren. De groeiende wereldbevolking, verbeterende levensstandaarden, veranderende consumptiepatronen en steeds toenemende irrigatie van landbouwgronden zorgen voor een stijgende vraag naar water. Klimaatverandering, ontbossing, waterverspilling en -vervuiling zorgen anderzijds voor een dalende beschikbaarheid. (Lees verder)

4 juni

De filosoof geeft uitleg bij een model van het zonnestelsel door Joseph Wright of Derby

Verlichting

De verlichting is de naam die gebruikt wordt om een politieke en filosofische beweging aan te duiden die de opvattingen over politiek, filosofie, wetenschap en religie binnen de westerse wereld grondig wijzigde. Het was een reactie op het dogmatische autoriteitsgeloof. In deze periode, ook wel bekend als de Eeuw van de Rede, ontstond een culturele stroming of beweging van intellectuelen met als doel het gebruik van de rede en het filosoferen te bevorderen. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook